چه بسا آباديهايى كه ما اهلش را هلاك كرديم و آنان را در دل شب و يا هنگام خواب نيمروز به عذابمان سپرديم ( 4 ) . آن دم كه با عذاب ما روبرو شدند ادعايشان جز اين نبود كه مىگفتند : ما ستمگر بوده‌ايم ( 5 ) . ما در قيامت از هر قومى كه پيغمبر بسوى آنان فرستاده‌ايم پرسش نموده ، و از پيغمبران نيز پرسش مىكنيم ( 6 ) . و آنچه را كه كرده‌اند از روى علم برايشان نقل مىكنيم و ما هرگز غايب نبوده‌ايم ( 7 ) . ميزان ( سنجش اعمال ) در آن روز حق است ، آن روز است كه هر كس اعمال وزن شده اش سنگين باشد رستگار است ( 8 ) . و كسانى كه اعمال وزن شده شان سبك باشد همانهايند كه با ظلم بر آيات ما بر خود زيان رسانيده‌اند ( 9 ) . بيان آيات اين سوره مشتمل است بر مجموع مطالبى كه سوره هاى ابتدا شده به حروف مقطعه « الم » و « ص » مشتمل بر آن است . خواننده عزيز اين معنا را در خاطر خود بسپارد ، زيرا كه ما در اول سوره « حم عسق » به قدر امكان بحثى در باره حروف مقطعه قرآنى خواهيم گذراند - ان شاء اللَّه تعالى - . برداشت كلام در اين سوره چنين است كه گويا عهدى را كه خداوند از آدميان گرفته كه او را بپرستند و چيزى را شريك او قرار ندهند مبناى كلام قرار داده ، و آن گاه از سير تاريخى اين عهد كه بر حسب مسير انسانيت در امم و قرون گذشته نموده است بحث مىكند . چون اكثر امم گذشته اين عهد را شكسته و آن را از ياد بردند ، و در نتيجه وقتى پيغمبرى در بين آنان مبعوث مىشده و آيات و معجزاتى مىآورده كه آنان را به ياد عهد خود بيندازد تكذيب مىكردند و جز عده كمى به وسيله آن آيات متذكر نمىشدند . آرى ، عهد الهى كه در حقيقت اجمالى است از تفصيل دعوتهاى دينى الهى ، در طبيعت انسانهاى مختلف از جهت اختلافى كه در استعداد قبول و رد آن دارند ، و همچنين از جهت اختلاف اماكن و اوضاع و احوال و شرايطى كه به نفوس آنان احاطه دارد مختلف مىشود . در بعضى از نفوس پاك كه بر اصل فطرت باقى مانده‌اند هدايت به سوى ايمان به خدا و آيات او را نتيجه مىدهد ، و در بعضى ديگر كه هميشه اكثريت را تشكيل مىدهند و مردمى